Projeler
Proje Adı: Klasik Türk Edebiyatı Geleneğinin Oluşumunda Telmihin Rolü: Klasik Türk Edebiyatının Arap-Fars Edebî Gelenekleriyle Etkileşiminin Analizi/The Role of Allusion in the Creation of Classical Turkish Literature: An Analysis of Its Interaction with the Arabic
Proje Özeti: Arap, Fars ve Türk edebî gelenekleri, coğrafi komşuluk, tarihsel yakınlık ve dinî ortaklık gibi etkenlerle hem birbirlerini etkilemiş hem de birbirlerinden etkilenmişlerdir. Bu etkileşim, özellikle klasik Türk edebiyatı bağlamında “etkilenme” ve “özgünlük” tartışmalarına zemin hazırlamıştır. Klasik Türk Edebiyatı Geleneğinin Oluşumunda Telmihin Rolü: Klasik Türk Edebiyatının Arap-Fars Edebî Gelenekleriyle Etkileşiminin Analizi başlıklı bu proje, söz konusu tartışmaları telmih sanatının sunduğu imkânlar çerçevesinde yeniden değerlendirmeyi ve bu tartışmalara somut verilere dayalı katkılar sunmayı amaçlamaktadır.
Proje kapsamında, klasik Türk edebiyatının kuruluş dönemine (13. ve 14. yüzyıllar) ait metinlerde yer alan telmihler tespit edilip tasnif edilecek; bu telmihlerin kaynakları belirlenerek, varsa Arap ve Fars kökenleri edebî gelenekler arası etkileşim bağlamında analiz edilecektir. Böylece, klasik Türk edebiyatının erken döneminde hangi edebî geleneklerle nasıl ve ne ölçüde etkileşim içinde olduğu veriye dayalı biçimde ortaya konacaktır. Bu veriler ışığında, uzun süredir süregelen “etkilenme-özgünlük” ve “taklit” tartışmalarına bilimsel temelde yaklaşmak mümkün hale gelecektir.
Proje, klasik Türk edebiyatının oluşum sürecini edebiyat içi bir estetik araç olan telmih üzerinden ve somut verilerle inceleyen ilk akademik çalışma olması açısından özgün bir nitelik taşımaktadır. Bu yönüyle, klasik Türk edebiyatının kurucu dönemine ilişkin yeni ve nesnel değerlendirmelerin önünü açacaktır.
Proje dört aşamadan oluşmaktadır:
- Klasik Türk edebiyatının kuruluş döneminde telmih sanatının kullanımını incelemek,
- Tespit edilen telmihlerin tasnifi, kaynaklarının belirlenmesi ve etkileşim biçimlerinin analizi,
- Edebî etkileşim ile özgünlük düzeyini değerlendirmek,
- Etkilenme, özgünlük ve taklit tartışmalarına yeni bir perspektif önermek.
Sonuç olarak, klasik Türk edebiyatıyla ilgili yüzyıllardır süregelen bir tartışma, ilk kez sistematik ve veriye dayalı bir yaklaşımla ele alınacak; bu da projenin yöntemsel katkısını öne çıkaracaktır.
Proje Yürütücüsü: Berat Açıl
Araştırmacı: Saba Dilşad Kocatürk
Bursiyer: Ebrar Öztürk
Katkıda Bulunanlar: Meryem Babacan Bursalı, Mukadder Gezen, Sefa Yılmaz, Elife Ateş, Hesna Altaş
Proje Adı: Osmanlı Kültür Tarihinde Servet-i Fünûn Dergisi
2015 yılında TÜBİTAK 1001 projesi olarak başlanılan 15K608 no’lu “Osmanlı Kültür Tarihinde Servet-i Fünûn Dergisi” adlı projenin yola çıkış noktası, modern Türk edebiyatı tarihinin dönüm noktalarından biri olan Servet-i Fünûn dönemi ve edebiyatı hakkında edebiyat tarihlerinde yer alan yaygın ve yerleşik kanıları sorgulamaktır. Köksüzlük, yüzeysellik, toplumdan kopukluk, bireycilik ve aşırı batıcılık gibi çok genel yargılara indirgenmiş değerlendirmelerin dönemin edebî eserlerindeki karşılığını sorunsallaştırırken bir yandan da edebiyatta yenilik taraftarlarının çatısı altında toplandığı sıklıkla vurgulanan Servet-i Fünûn dergisini incelemek bu sorgulamanın kaçınılmaz bir gereğidir. Dönemin önde gelen yazar ve şairlerinin eserlerinde ortaya koydukları dünya, yukarıda ifade edilen genelgeçer yargılarla kavranamayacak kadar karışık olduğu için bu projeye başlanmıştır.
Projenin Kapsamı, Amacı ve Yöntemi: Servet-i Fünûn dergisinin Edebiyat-ı Cedide topluluğuna eşlik eden altı yıllık yayın hayatını merkeze alan bu proje kapsamında; derginin daha önce sıklıkla çalışılmış olan edebî üretiminden ziyade, fenden toplumsal meselelere kadar yayımlanan tüm yazıları ve genel yayın politikası incelenerek imparatorluğun modernlik deneyiminin tezahürleri geniş kapsamlı bir biçimde ele alınmıştır. Bu doğrultuda, Tevfik Fikret’in derginin edebiyat kısmının başına geçtiği 256. sayı (1896) ile derginin kapanmasına sebebiyet veren Hüseyin Cahit’in Fransızcadan tercüme ettiği “Edebiyat ve Hukuk” makalesinin yer aldığı 553. sayı (1901) arasındaki neşriyata odaklanılmıştır. Böylelikle dergiye dair bütünlüklü bir analiz sunulması ve yayının asır sonu Osmanlı kültür tarihi içindeki yerinin net bir biçimde konumlandırılması amaçlanmıştır. 1896-1901 yılları arasında yayımlanan 297 sayının beş ana kategoride tasnif edilerek internet ortamında bir veri tabanına aktarılması; bu veri tabanı aracılığıyla, belirlenen kategori ve alt kategoriler üzerinden dergideki tüm yazılı ve görsel malzemenin görünür, incelenebilir ve çözümlenebilir hale getirilmesi hedeflenmiştir.
Dijital Altyapı ve Söylem Analizi: Proje çıktısı olarak sunulan bu veri tabanı, derginin 1896-1901 yılları arasında yayımlanan sayılarının sayfa sayfa taranıp incelenmesiyle oluşturulmuştur. Metinlerin sayfa bazında hangi kategori veya kategorilerin kapsamına girdiğinin, hangi toplumsal ya da bilimsel meselelere eğildiğinin saptandığı bu dijital platform; derginin hem sayfa ve sayı bazında hem de edebiyat, fen, içtimaiye gibi tematik başlıklar altında incelenmesine olanak tanımaktadır. Ayrıca sistemde yer alan etiketler (anahtar kelimeler) yardımıyla, benzer meseleleri kuramsallaştıran metinlerin bir arada değerlendirilmesi mümkün kılınmıştır. Proje veri tabanının tamamlanmasının ardından, her kategoriye dahil edilen malzemeden seçilen örneklerin yakın okuma yöntemiyle söylem analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analizler sayesinde, dergide tezahür eden modernlik deneyimi üzerinden 19. yüzyıl sonunda Osmanlı İmparatorluğu'nun modernleşmeyle, kendi coğrafyasıyla ve dünyayla nasıl bir ilişki kurduğu ve nasıl bir kimlik algısı biçimlendirdiği ortaya konmuştur.
Proje Yürütücüsü: Zeynep Uysal, Boğaziçi Üniversitesi
Araştırmacılar:
Deniz Aktan Küçük, Şehir Üniversitesi
Halim Kara, Boğaziçi Üniversitesi
Veysel Öztürk, Boğaziçi Üniversitesi
Danışman: Ahmet Ersoy, Boğaziçi Üniversitesi
Proje Asistanları:
Serap Arslan, Boğaziçi Üniversitesi
Yağmur Başak Selimoğlu, Boğaziçi Üniversitesi
Nur Çetiner, Boğaziçi Üniversitesi
Murat Narcı, Boğaziçi Üniversitesi
Sevgin Özer, Boğaziçi Üniversitesi
Sevgi Şen, Boğaziçi Üniversitesi
Servet-i Fünûn Dergisi veritabanına erişmek için: http://www.servetifunundergisi.com/
Son Güncelleme: 16:40:06 - 21.05.2026